تشخیص زعفران تقلبی - بهرامن
تعداد بازدید : 28003 مرتبهزعفران بخشی از یک گیاه پاییزی به نام crocus می باشد؛ حدود 100.000 گل زعفران مورد نیاز است تا یک کیلو ادویه زعفران به دست آید، بنابراین تولید آن هزینه زیادی می طلبد و این موضوع زعفران را تبدیل به گران ترین محصول کشاورزی در جهان نموده است. در زمان خرید زعفران دقت داشته باشید تا بتوانید به تشخیص زعفران اصل بپردازید.
فهرست مطالب: (با کلیک بر روی هر عنوان به توضیحات بیشتر هدایت می شوید)
-
چند نوع تقلب در خرید و فروش زعفران وجود دارد؟
-
3 نکته در تشخیص کیفیت زعفران
-
نکاتی مهم در تشخیص زعفران اصل و با کیفیت
-
گلرنگ چیست؟
-
دانه های ذرت تقلبی
-
زعفران پلاستیکی
-
جمع بندی
پرفسور هریسون از دانشگاه Leicester انگلستان، دپارتمان Genetics چند طریقه کلیدی برای تشخیص زعفران واقعی از زعفران تقلبی را برشمرده است؛ از جمله عنوان کرده است که یکی از راه های اصلی جهت تشخیص زعفران خالص و تقلبی، بوی متفاوت و تند آن می باشد- در حالی که زعفران تقلبی تقریبا هیچ بویی ندارد، کوچکترین مقدار زعفران خالص بوی خاص و مشخصی دارد. زعفران واقعی همچنین طعم تلخ و تا حدی گس و تند و تیزی داشته و شکل خاصی دارد و علاوه بر رنگدهی منحصر به فرد دارای رشته هایی است که انتهای آنها پهن تر می باشند.
دانشمندانی از کشورهای اسپانیا و جمهوری چک با استفاده از تحقیقات و آنالیز آزمایشگاهی روی 44 محصول تجاری، اثبات کرده اند که حدود 50 درصد زعفران وارداتی از سایر کشورها، تقلبی بوده است. جوزف روبرت محققی از دانشگاه شیمی و تکنولوژی پراگ، جمهوری چک و دانشگاه والنسیا اسپانیا اظهار کرده است که یکی از بهترین راه های تشخیص تقلبی بودن زعفران، آنالیز آزمایشگاهی این محصول می باشد.
مهمترین فاکتور کیفیت زعفران است، رایحه، تلخی و قدرت رنگدهی آن می باشد. سه عنصر متفاوت زعفران که سافرانال، کروسین و پیکروکروسین می باشند، به ترتیب دلیل اصلی رایحه، رنگ و طعم زعفران می باشند و هر یک از آنها زمان تشخیص زعفران خالص از تقلبی به صورت جداگانه در آزمایشگاه ها مورد بررسی قرار می گیرد. رنگ و رایحه زعفران واقعی با روش های متعددی مانند طیف سنجی UV-Vis، HPLC، ِGC_MS قابل تشخیص است. امروزه از روشهای جدیدتری مانند هوش مصنوعی و الگوریتم شبکه عصبی جهت شبیه سازی سیستم بویایی انسان استفاده شده تا تشخیص زعفران خالص از انواع تقلبی و یا ترکیبات ناخالص موجود در آن را ساده تر نماید.
متاسفانه از آنجایی که زعفران محصول گرانی است، تعدادی از افراد سودجو با روش های متعددی در این محصول دست برده اند و با افزودن انواع مواد مشابه ارزان به این ادویه گران سعی در بالا بردن حجم محصول و سودآوری بیشتر آن برای خود هستند. افزودن یا مخلوط کردن موادی مانند چغندر قند، انار، الیاف ابریشم رنگ شده قرمز، گلرنگ، گل جعفری، کلاله های ذرت رایج ترین انواع تقلب در زعفران می باشند. روش دیگر جهت افزایش حجم و وزن زعفران، قرار دادن آن در روغن های گیاهی یا گلیسیرین است. افزودن رنگ مصنوعی رایج ترین راه رساندن زعفران تقلبی به دست مشتریان است. زمانی که این نوع از زعفران برای مصارف و اهداف دارویی و مشابه آن به کار رود می تواند بی فایده و یا حتی مضر باشد.
چند نوع تقلب در خرید و فروش زعفران وجود دارد؟
سه نوع اصلی از تقلب و فریب در فروش این ادویه گران قیمت وجود دارد. دسته اول افرادی هستند که با زعفران تقلبی سعی در فریب خریدار دارند و دسته دوم محصولات مشابهی با زعفران تولید می کنند و قصد فریب خریدار را دارند و دسته سوم زعفران وارداتی کشوری را به نام کشور دیگر یا به نام تولید کشور خودشان به فروش می رسانند.
یکی از رایج ترین تقلب ها با گلرنگ انجام می شود، فروشندگان سعی می کنند این گیاه را به جای زعفران به فروش برسانند چرا که کاملا شبیه زعفران است، اما ظاهرش مانند خزه است و رنگ آن زرد متمایل به پرتقالی است. از آنجا که این گیاه بوی زعفران نمی دهد می توانید به راحتی آن را تشخیص دهید، گلرنگ در واقع نوعی ادویه هندی است که به طور گسترده ای در غذاهای هند و آسیا مورد استفاده قرار می گیرد.
نوع دیگر تقلب نیز می تواند مخلوط کردن ادویه های مشابه با زعفران باشد که نوعی ناخالصی در زعفران ایجاد می کند.
چند فاکتور کلیدی برای تشخیص زعفران واقعی از جعلی: طعم، عطر، نگاه و قیمت
زعفران استاندارد هرگز شیرین نیست، اگر شیرین باشد، مطمئنا نوع جعلی را خریداری کردید. زعفران واقعی طعم تند و کمی مرطوب را در دهان ایجاد می کند، علاوه بر این زعفران اصلی بوی بسیار متمایزی دارد. در صورتی که زعفران تقلبی تقریبا هیچ عطر و طعمی ندارد، برای تشخیص عطر ابتدا باید بدانید که زعفران واقعی چگونه بوجود می آید. عطر زعفران واقعی مخلوطی از زمین، توتون و تنباکو، وانیل و عسل است. اما در عین حال زعفران خوب همیشه تند است و هرگز شیرین نخواهد بود.
زعفران واقعی همچنین دارای خاصیت رنگ دهی است و رشته های آن نیز نامرتب هستند. زعفران واقعی رنگ اصلی خود را پس از قرار دادن در آب از دست نمی دهد و به همان رنگ پیشین باقی می ماند. فقط زعفران واقعی رنگ اصلی خود را حفظ خواهد کرد.
بنابراین، 3 نکته در تشخیص کیفیت زعفران باید در نظر بگیریم عبارتند از:
1. زعفران واقعی بوی شیرینی می دهد اما طعم آن به هیچ وجه شیرین نیست.
2. هنگامی که آن را بین انگشت های مرطوب خود مالیدید، رنگ نارنجی / قرمز / زرد ایجاد می شود.
3. زمانی که قیمت زعفران ارزانتر و بسیار دور از واقعیت است، احتمالا جعلی است.
نکاتی مهم در تشخیص زعفران اصل و با کیفیت:
• رشته های ظریف زعفران دارای شکل شیپور هستند و مهم نیست که چگونه برداشت شده باشند، باید شکل شیپوری خود را حفظ کنند.
• رنگ زعفران یکی دیگر از راه هایی است که با توجه به آن می توانید متوجه شوید زعفران کیفیت خوبی دارد یا نه. چند رشته زعفران را در آب گرم قرار دهید. زعفران واقعی شروع به پخش رنگدانه زرد خالص می کند و این رنگ برای 10 تا 15 دقیقه باقی می ماند. پس از 30 دقیقه به آرامی پرتقالی می شود. اما زعفران جعلی بلافاصله به نارنجی تیره تبدیل می شود و هنگامی که در آب غوطه ور می گردد تیره تر می شود.
• توجه داشته باشید که زعفران جعلی امروزه می تواند از گوشت گاو خشک شده، موی نارگیل یا پودر ذرت که همه با عطر و طعم مصنوعی زعفران مخلوط شده است و حتی می تواند به عنوان مارک های بزرگ نام تجاری به قیمت کمتر از ارزش واقعی آن فروخته شوند، پس هرگز قیمت را فدای کیفیت نکنید.
• نور خورشید به طور منفی و به سرعت بر روی زعفران تاثیر می گذارد، به همین دلیل قبل از ساعت 8 صبح باید آن را برداشت تا از سوختن، خشک شدن، از دست دادن عطر و حفظ حداقلی عطر و طعم آن جلوگیری شود. بعد از برداشت، زعفران باید خشک شود. در بازار جعلی زعفران، برای رسیدن به چگالی واقعی زعفران، مواد افزودنی مانند پارافین، رنگ های مجاز خوراکی را اضافه می کنند با این حساب بعد از اینکه زعفران به آب وارد می شود، اگر شما کوچترین روغنی روی سطح آب ببینید زعفران جعلی است.
• برخی افراد معتقدند که زعفران نباید در ظروف پلاستیکی یا کیسه های عادی نگهداری شود. انواع روش نگهداری زعفران متفاوت است. بهترین راه برای ذخیره زعفران در ظروف شیشه ای یا ظروف قلع است که آن را در یک محل خشک و تاریک در دمای اتاق مانند کابینت آشپزخانه قرار می دهند.
گلرنگ چیست؟
گیاه گلرنگ گاهی در آشپزی به عنوان یک جایگزین ارزان قیمت برای زعفران استفاده می شود و گاهی اوقات به عنوان "زعفران" فروخته می شود.
در رنگ آمیزی منسوجات، از گلرنگ به عنوان رنگ نساجی طبیعی استفاده می شود. رنگدانه های موجود در گلرنگ، كربوهیدرات شیمیایی مشتق شده از بنزوئینون است و به عنوان رنگی از نوع کوینون طبقه بندی شده اند. این یک رنگ مستقیم است که همچنین به عنوان CI طبیعی قرمز شناخته می شود. زرد، خردلی، و زیتونی شایع ترین رنگ های ایجاد شده با گلرنگ در منسوجات هستند. حتی با استفاده از فرآورده های قلیایی می توان انواع قرمز و بنفش های روشن را نیز یافت.
سرخپوستان از این رنگ قرمز به عنوان نوار رسمی خود در اسناد حقوقی استفاده می کنند. تمام الیاف هیدروفیلی (الیاف طبیعی، مانند پنبه، پشم و غیره) ممکن است با این گیاه رنگ شوند.
کنسانتره گلرنگ می تواند یک نوشیدنی یا نوشابه گازدار باشد.
مصری های باستانی گلرنگ را دوست داشتند و آن ها را در گلدان ها نگهداری می کردند وسپس خشک می کردند، گلرنگ های خشک شده در طب سنتی چینی برای کاهش درد، افزایش گردش خون و کاهش خونریزی قاعدگی استفاده می شود. آنها همچنین در داروهای گیاهی برای کم کردن درد قاعدگی و ضعف جسمی استفاده می شوند. در هند، گل رنگ ها برای درمان پوسته پوسته شدن پوست و همچنین برای درمان کودکان مبتلا به سرخک، تب و بیماری های پوستی استفاده می شود.
دانه های ذرت تقلبی
بعضی ها حتی ممکن است دانه های ذرت (ابریشم ذرت) و رشته های نارگیل را با رنگ زعفران مصنوعی و جوهر ترکیب کنند. از آنجا که این رشته ها هنگام شستشو بسیار شبیه زعفران هستند، به منظور افزایش عملکرد، آن را به زعفران واقعی اضافه می کنند. اما با توجه به آگاهی شما می توانید زعفران مصنوعی را با استفاده از این روش های اضافی از زعفران خارج کنید. زعفران خالص یک سر تاج دار، سر تخت یا بی شکل دارد. ضخامت زعفران از بالا به پایین مشابه نیست، از پایه تا سر آن افزایش می یابد.
زعفران پلاستیکی
زعفران جعلی پلاستیکی نوع دیگری از زعفران جعلی است که به لحاظ ظاهری رنگ و طعم دارد. اما پس از چند دقیقه در آب گرم حل خواهد شد. زعفران پلاستیکی رنگ خود را سریعتر از زعفران خالص آزاد می کند. زعفران مصنوعی، رنگی قرمز رنگ دارد ودر صورت داشتن هر گونه عطر و بویی عطرآن مانند چوب صندل است.
جمع بندی
زعفران ادویه ای است که تقریبا به اندازه طلا ارزش دارد و جای تعجب نیست که همیشه سودجویان بدنبال راهی برای فریب خریداران این ادویه با ارزش هستند. زعفران یکی از گرانترین محصولات کشاورزی در جهان به حساب می آید.
این ادویه معطر و گرانبها بخشی از گل Crocus sativus است که معمولا به عنوان زعفران شناخته می شود. کروسوس زعفران تا 8 تا 12 سانتیمتر رشد می کند و تا چهار گل می دهد که هر کدام دارای سه رشته قرمز رنگ زعفران هستند. پس از برداشت رشته های زعفران آن ها را در حجم های زیاد خشک می کنند، حدود 200،000 گل زعفران برای جمع آوری 1 کیلوگرم ادویه زعفران لازم است و شاید همین زحمت هم توضیحی برای این باشد که زعفران گرانترین ادویه دنیا است.
البته این ارزش بالا، تقلب هایی را جذب می کند که افراد مایلند با فروش زعفران جعلی پول بیشتری کسب کنند. متأسفانه این چیزی جدید نیست و در همه کشورها نیزدیده می شود.
* ما امیدواریم که به شما کمک کرده باشیم تا یاد بگیرید چگونه تفاوت بین زعفران واقعی و جعلی را متوجه شوید.
سوالات متداول
زعفران پلاستیکی چیست؟
زعفران جعلی پلاستیکی نوع دیگری از زعفران جعلی است که به لحاظ ظاهری رنگ و طعم دارد. اما پس از چند دقیقه در آب گرم حل خواهد شد. زعفران پلاستیکی رنگ خود را سریعتر از زعفران خالص آزاد می کند. زعفران مصنوعی، رنگی قرمز رنگ دارد ودر صورت داشتن هر گونه عطر و بویی عطرآن مانند چوب صندل است.
گلرنگ چیست؟
گیاه گلرنگ گاهی در آشپزی به عنوان یک جایگزین ارزان قیمت برای زعفران استفاده می شود و گاهی اوقات به عنوان "زعفران" فروخته می شود. در رنگ آمیزی منسوجات، از گلرنگ به عنوان رنگ نساجی طبیعی استفاده می شود. رنگدانه های موجود در گلرنگ، كربوهیدرات شیمیایی مشتق شده از بنزوئینون است و به عنوان رنگی از نوع کوینون طبقه بندی شده اند.
3 نکته مهم در تشخیص کیفیت زعفران چیست؟
1. زعفران واقعی بوی شیرینی می دهد اما طعم آن به هیچ وجه شیرین نیست.
2. هنگامی که آن را بین انگشت های مرطوب خود مالیدید، رنگ نارنجی / قرمز / زرد ایجاد می شود.
3. زمانی که قیمت زعفران ارزانتر و بسیار دور از واقعیت است، احتمالا جعلی است.
چند نوع تقلب در خرید و فروش زعفران وجود دارد؟
سه نوع اصلی از تقلب و فریب در فروش این ادویه گران قیمت وجود دارد. دسته اول افرادی هستند که با زعفران تقلبی سعی در فریب خریدار دارند و دسته دوم محصولات مشابهی با زعفران تولید می کنند و قصد فریب خریدار را دارند و دسته سوم زعفران وارداتی کشوری را به نام کشور دیگر یا به نام تولید کشور خودشان به فروش می رسانند.
ترجمه و جمع آوری: واحد تحقیق و توسعه شرکت زعفران بهرامن
منابع:
Professor Pat Heslop-Harrison; “Saffron – how to tell the real deal from a fake”; Provided by: University of Leicester; December 13, 2016.
Josep Rubert, “Chemical fingerprints confirm the saffron fraud”, Spanish Foundation for Science and Technology (FECYT)و January 20, 2016.
Kobra Heidarbeigi, Seyed Saeid Mohtasebi, Amin Foroughirad, Mahdi Ghasemi-Varnamkhasti, Shahin Rafiee & Karamatollah Rezaei; “Detection of Adulteration in Saffron Samples Using Electronic Nose”; ISSN: 1094-2912 (Print) 1532-2386 (Online) Journal homepage; 2014.
Ahmad Reza Gohari, Soodabeh Saeidnia, Mahdie Kourepaz Mahmoodabadi; “An overview on saffron, phytochemicals, and medicinal properties”; Medicinal Plants Research Center, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran, 2013.
بازگشت به صفحه مقالات